مىگذارد و پيوسته بدترين مردم بر او گمارده مىشود چنان‌كه امام صادق عليه السّلام فرموده است : بعث اللّه الانبياء و الرسل فى كل زمان يعبرون عنه الى خلقه و عباده و يدلّونهم على مصالحهم : « خداى متعال ، پيمبران و رسولان را در روزگاران براى آن برمىانگيزاند تا بندگان را براهى كه شايستهء به حال آنها مىباشد هدايت نمايند » . پس هرگاه استعمال توتون به مصلحت آنان باشد بايد در همهء زمانها ، معمول مىبود و حتى در گذشته بيشتر از حال حاضر ، شهرت پيدا مىكرد و ازآنجاكه از چگونگى آن اطلاعى نبوده و در گذشته‌ها شيوع نداشته ، پيداست كه از بدترين امور تازه پيداى آخر الزمان است « * » . مؤلف پس از بيان فوائدى كه متذكر شده مىنويسد : بندهء جانى عبد اللّه بن عيسى اصفهانى مؤلف اين كتاب ، مىگويد كه بر بيناى ناقد پوشيده نيست ، مطالبى را كه كمره‌اى به‌عنوان ادلهء حرمت توتون آورده است خالى از اشتباه و اختلاط نبوده . سپس به ايرادهايى كه بر هريك از ادلهء او وارد بوده اشاره كرده است . پس از آن اظهار مىدارد : ادلهء يادشده تا هنگامى ارزنده است كه استعمال توتون عادت نشده باشد زيرا پس از اعتياد ، ترك آن موجب زيان عظيمى مىشود تا آنجا كه ممكن است منتهى به هلاكت شود چنان‌كه ما ، همين موضوع را دربارهء معتادان توتون مشاهده كرده‌ايم و حلّيت و حرمت آن قياسى نبوده است ؛ به اين معنى هرگاه بگوئيم اعتياد موجب حلّيت استعمال توتون مىشود به همين نسبت هم اعتياد موجب حليت باده‌گسارى خواهد شد . اين قياس باطل و بر خلاف قانون است و همچنين حصول ضرر فرض را نمىتوان وسيلهء حرمت آن قرار داد زيرا به‌طورى كه گفتيم ترك آن در صورت اعتياد زيان‌بارتر از فعل آن است ، چه آنكه بسيار ديده‌ايم آنهايى كه معتاد به توتون بوده‌اند براثر ترك آن به ضرر مشكل‌ترى رسيده‌اند ؛ همچنان‌كه دفع ضرر لازم است دفع اضرار هم لازم مىباشد .

--> ( * ) ترجمه روضات ، ج 5 ، ص 194 ، پس از اشارهء به ادله حرمت توتون و مطالب ديگر ، لغزى را كه يكى از فضلا دربارهء تنباكو به عربى ساخته و ديگرى به پارسى پاسخ داده ايراد كرده است قابل توجه است - م .